10 ciekawostek o Bożym Narodzeniu, których możesz nie znać.

Od kiedy obchodzimy święta Bożego Narodzenia? Czy czerwone bombki na choince to tylko hit sezonu? Kto oprócz nas dzieli się opłatkiem?

1. DATA

Dopiero w IV wieku po Chrystusie papież Juliusz I ustanowił 25 grudnia oficjalnym dniem na obchodzenie narodzin Jezusa Chrystusa.

2. WIGILIA

Słowo „wigilia” pochodzi od łacińskiego „vigiliare” i oznacza „nocne czuwanie”. Znalazła się w bożonarodzeniowej liturgii dopiero w VI wieku, a w Polsce upowszechniła się dopiero w wieku XVIII. Tradycyjnie wieczerzę wigilijną rozpoczynano, gdy na niebie ukazała się pierwsza gwiazda (czyniono tak na pamiątkę gwiazdy betlejemskiej). Do tradycji wigilijnej należy także, aby do stołu zasiadała parzysta liczba osób. Nieparzysta ilość uczestników miała wróżyć dla jednego z nich nieszczęście. Najbardziej unikano liczby 13, co bierze swój początek od Ostatniej Wieczerzy, kiedy to jako 13 biesiadnik przybył Judasz Iskariota. Do stołu zasiadano według wieku lub hierarchii. Według wieku dlatego, aby „w takiej kolejności schodzić z tego świata”, a według hierarchii dlatego, gdyż osoba o najwyższej pozycji rozpoczynała wieczerze. Dwanaście wigilijnych potraw symbolizuje dwunastu apostołów, jednak w czasach staropolskich wierzono, że na wigilijnym stole powinna być nieparzysta liczba dań – miało to zapewniać urodzaj w przyszłym roku.

3. CHOINKA

Początkowo świąteczne drzewko nazywano hailekrystem. Zwyczaj jego zdobienia przyszedł do nas z Niemiec na przełomie XVIII i XIX wieku (choinki przyozdobione świecidełkami najwcześniej pojawiły się w Alzacji). Choinka jest nawiązującym do Starego Testamentu symbolem drzewa rosnącego w raju: biblijnego drzewa wiadomości dobra i zła. Jej poszczególne elementy mają swoją symbolikę: światełka to znak przyjścia Chrystusa na świat, gwiazda na szczycie symbolizuje Gwiazdę Betlejemską, ozdoby są symbolem łaski Bożej, łańcuch to symbol węża – kusiciela, a jabłka – grzechu. Nieprzypadkowe są również barwy dominujące w tym okresie (nie tylko na choince): zieleń jest symbolem nadziei i wierności, a także życia i odrodzenia; czerwień to symbol krwi Chrystusa; złoto symbolizuje bogactwo i królewskie pochodzenie.

4. SIANKO POD OBRUSEM

Dawniej w kątach wiejskich izb, szlacheckich saloników, czy nawet magnackich salonów stawiano w Wigilię całe snopy zbóż. Na stole rozkładano grubą warstwę siana, przykrywano ją obrusem, a ten posypywano ziarnem. Na wschodzie i południu Polski słomą pokrywano całą podłogę! Pamiątką po tych czasach jest dzisiejsza odrobina sianka pod obrusem, symbolizująca żłóbek, w którym leżało Dzieciątko Jezus. Początkowo sianko leżące na wigilijnym stole było również miejscem chowania drobnych podarunków przeznaczonych dla dzieci (dziś zwyczaj wyparty przez podkładanie prezentów pod choinkę).

5. DZIELENIE SIĘ OPŁATKIEM

Słowo „opłatek” ma najprawdopodobniej swoją genezę w łacińskim „oblata”, co oznacza „dar ofiarowany Bogu”. Jego „ojcem” jest żydowski placek paschalny. Zwyczaj łamania cienkiego opłatka z mąki pszennej i wody dotarł do Polski pod koniec XVIII wieku i tutaj (niemal wyłącznie) przetrwał. Oprócz Polaków opłatkiem dzielą się tylko katolicy na Litwie i Słowacji. Gest ten jest symbolem wyrażenia wdzięczności i znakiem przebaczenia dawnych win. Upatruje się w nim starochrześcijańskiego zwyczaju łamania się chlebem (u pierwszych chrześcijan istniał rytuał rozdawania chlebów ofiarnych; w średniowieczu wymieniały je między sobą kościoły i zakony, które następnie rozdawały wiernym z zaleceniem, by w Boże Narodzenie się nimi łamali).

6. KOLĘDY

Nazwa „kolęda” pochodzi z języka łacińskiego. Termin «calendae» oznaczał w starożytnym Rzymie pierwszy dzień miesiąca. Przed reformą kalendarza rzymskiego w 45 r. przed Chrystusem «calendae» styczniowe rozpoczynały nowy rok. Dzień ten, a raczej dni, obchodzono bardzo uroczyście, odwiedzano się wzajemnie, obdarowywano upominkami, składano życzenia, wyrażając je w słowie lub śpiewie. Kościół przejął ten zwyczaj, łącząc go z Bożym Narodzeniem, a pieśni związane z Narodzeniem Pańskim nazwał kolędami. Pierwsza polska kolęda pochodzi z roku 1424 – mowa o „Zdrów bądź królu anielski”. Zbiory kolęd i pastorałek publikowano w książeczkach, zwanych kantyczkami. Najwięcej bożonarodzeniowych pieśni powstało na przełomie XVII i XVIII wieku.

7. PASTERKA

Odprawianie pasterki jest upamiętnieniem oczekiwania i modlitwy pasterzy zmierzających do Betlejem na powitanie Mesjasza. Ciekawy zwyczaj utrzymał się w Boliwii, gdzie w trakcie wigilii Bożego Narodzenia obchodzi się „mszę koguta”. Niektórzy wierni przynoszą koguty na pasterkę, bo podobno to właśnie te zwierzę jako pierwsze ogłosiło światu narodzenie Jezusa.

8. WOLNE MIEJSCE PRZY STOLE

Gest pozostawiania przy stroje jednego wolnego miejsca znany jest tylko w Polsce. Wywodzi się z tradycji goszczenia na wigilii bliskich zmarłych. Zgodnie z nią Wigilia jest dniem łaski, w którym zmarli dostają pozwolenie na powrót. Wolne nakrycie „dla zbłąkanego wędrowca” jest już współczesnym uzasadnieniem.

9. STAJENKI BOŻONARODZENIOWE

Zawdzięczamy je św. Franciszkowi z Asyżu. Pierwszymi propagatorami szopek byli franciszkanie (trudnili się oni budowaniem szopek) oraz jezuici (skupiali się na sztukach teatralnych i przedstawieniach). Myśląc o bożonarodzeniowej szopce, wyobrażamy sobie Dzieciątko Jezus, Maryję, św. Józefa i otoczenie wypełnione uskrzydlonymi aniołami, pasterzami i zwierzętami gospodarskimi. Mimo że ewangelie milczą na ten temat, powszechne jest przekonanie, że przy narodzinach Jezusa był obecny wół i osioł. Tradycja starotestamentowa przedstawia osła jako zwierzę Mesjasza. W chrześcijańskim średniowieczu osioł jako zwierzę dźwigające ciężary stał się zapowiedzią krzyża, a wół został symbolem ofiary. Do popularyzacji żłóbka Pańskiego w ostatnim czasie przyczynił się również św. Jan Paweł II – rozpoczął on zwyczaj umieszczania stajenki betlejemskiej na placu przed Bazyliką Watykańską.

10. TRZEJ KRÓLOWIE

Imiona Trzech Króli: Kacper, Melchior i Baltazar, pojawiły się w VI wieku. Z biegiem lat (ok. XIV w.) Trzech Króli zaczęto przedstawiać jako ludzi trzech ras: białej, żółtej i czarnej.

Głęboką symbolikę mają dary ofiarowane przez Mędrców: kadzidło – symbol boskości, ale także cnót i moralności; złoto – symbol władzy królewskiej, dowód uznania i szacunku dla króla; mirra – symbolizuje wieczność, ale i poświęcenie; jest zapowiedzią męczeńskiej śmierci.

ZOBACZ TAKŻE: